حمایت کل کائنات از فرد نیکوکار

1397/06/17 تعداد بازدید: 28
print
  • linkedin
  • google plus
  • facebook
  • twitter

احسان و نیکوکاری کارکردهای زیادی در عرصه های فردی، اجتماعی، فرهنگی، معنوی و... دارد.از جمله مفاهیم ارزشمندی که در آموزه های دینی به خصوص قرآن کریم، مورد عنایت و توجه قرارگرفته و به آن سفارش شده، خیر و احسان است.

 

خیر و احسان

 

خیر و احسان از منظر قرآن

 از جمله مفاهیم ارزشمندی که در آموزه‌های دینی به خصوص قرآن کریم، مورد عنایت و توجه قرارگرفته و به آن سفارش شده، خیر و احسان است. احسان و نیکوکاری کارکردهای زیادی در عرصه‌های فردی، اجتماعی، فرهنگی، معنوی و... دارد. مؤمنان واقعی و انسان‌های صاحب خرد و اندیشه در هر عصر و نسلی، سعی و تلاش نموده‌اند خود را به صفت و ویژگی  خیر و احسان ، آراسته سازند. و این توصیه و سفارش سعدی است که می‌گوید:

ره  نیک  مردان  آزاده  گیر                   ،                  چو ایستاده ای دست افتاده گیر

 

مفهوم خیر و احسان

 

خیر و احسان برگرفته از حسن است که در دو معنای نعمت بخشیدن به دیگری، و احسان در کار و عمل، کاربرد دارد. کسی که علم نیکویی را بیاموزد یا عمل نیکی را انجام دهد، از جمله نیکوکاران به حساب می‌آید  که نتیجه خیر و احسان آنان در عرصه های گوناگون مشاهده خواهد شد و بر این اساس است سخن امیرمؤمنان علی(ع) که می‌فرماید:   مردم به آنچه از کارهای شایسته و نیک می‌آموزند یا به آن عمل می‌کنند، نسبت داده می‌شوند.

در سوره بقره می‌خوانیم: " و اذقلنا ادخلوا هذه القریه فکلوا منها حیث شئتم رغداً و ادخلوا الباب سجدا و قولوا حطه نغفر لکم خطیکم و سنزید المحسنین "  به خاطر بیاورید زمانی را که گفتیم: در این شهر (بیت المقدس) وارد شوید! و از نعمت های فراوان آن، هر چه می‌خواهید بخورید و درمعبد بیت المقدس با خضوع و خشوع وارد گردید و بگویید: خداوندا! گناهان ما را بریز! تا خطاهای شما را ببخشیم و به کسانی که اعمال خیر  انجام داده و احسان می نمایند پاداش بیشتری خواهیم داد.

 در جای دیگر می‌فرماید: " الذین ینفقون فی السراء و الضراء و الکظمین الغیظ و العافین عن الناس و الله یحب المحسنین " آنان که در توانگری و تنگدستی، احسان نموده و عمل خیر انجام می دهند، و خشم خود را فرو می‌برند و از خطای مردم در می‌گذرند، و خدا نیکوکاران را دوست دارد. خداوند در این آیات، ضمن بیان مصادیق کارهای خیر و احسان ، بندگان خود را به انجام آن، ترغیب و تشویق می‌نماید.

 

مصادیق نیکوکاری

 

آنچه از آیات قرآن کریم استفاده می‌شود، این است که خیر و احسان ، مصادیق فراوانی دارد، به عنوان نمونه: ایمان به خدا، به پیامبر(ص)، قرآن کریم و معاد، تقوا و تحمل سختی‌ها و مشکلات، عفو و گذشت، محبت و دوستی اهل بیت(ع)، خیر و احسان ، اجتناب از فساد، فحشا و گناهان کبیره، استغفار در سحرگاهان، پرداخت زکات، پرداخت کالاو هدیه مناسب برای زن مطلقه، انفاق و بخشش در راه خدا، تامین نیازمندان و محرومان، رفتار شایسته با پدر و مادر و... از مصادیق احسان و نیکوکاری است که در قرآن کریم به آن اشاره شده است.

 

آثار نیکوکاری

 

 خیر و احسان ، کمک به انسان‌های ضعیف و ناتوان، آثار و پیامدهای ارزنده و مثبتی را در دنیا و آخرت به دنبال دارد که به طور خلاصه به چند مورد آن اشاره می‌شود:

دوستی و صمیمیت

خیر و احسان ، باعث ایجاد دوستی و صمیمت بین افراد جامعه می‌شود. هرگاه انسان‌های خیر با ایثار و فداکاری خود به یاری انسان‌های مظلوم و شتافته و با کمک‌های مادی و عاطفی خود، زندگی آنان را تا حدودی سر و سامان داده، از حالت بحرانی نجات دهند، آنان نیز نه تنها خیر و احسان افراد خیر را فراموش نمی‌کنند؛ بلکه در ادامه زندگی، سعی خواهند نمود تا به نوعی جبران نموده و خیر و احسان دیگران را به بهترین شکل، پاسخ دهند.

خدای سبحان درباره روش‌های تاثیرگذار در امر تبلیغ می‌فرماید: «ولاتستوی الحسنه ولاالسیئه ادفع بالتی هی احسن فاذا الذی بینک و بینه عداوه کانه ولی حمیم(6)؛ هرگز خیر و بدی یکسان نیست؛ بدی را با عمل خیر دفع کن! ناگاه خواهی دید همان کس که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی گرم و صمیمی است.

 

خیر و سعادت دنیوی

 

از جمله آثار ارزشمند خیر و احسان ، اجر و پاداشی است که در دنیا، نصیب انسان‌های خیر می‌شود. در واقع خدای سبحان به نوعی اعمال خیر و احسان نمودن انسان ها را  در همین دنیا، مورد لطف و عنایت قرار داده و جبران می‌نماید به قول معروف:

تو نیکی می کن و در دجله انداز                   ،                          که ایزد در بیابانت دهد باز

 

خدای سبحان در مورد اجر و پاداش دنیوی خیر و احسان می‌فرماید: «فئاتهم الله ثواب الدنیا و حسن ثواب الاخره و الله یحب المحسنین؛ خداوند پاداش این جهان، و پاداش نیک آن جهان را به آن‌ها داد و خداوند نیکوکاران را دوست می‌دارد

در آیه دیگری می‌فرماید: «وقیل للذین اتقوا ماذا انزل ربکم قالوا خیرا للذین احسنوا فی هذه الدنیا حسنه و لدار الاخره خیر و لنعم دارالمتقین ؛ و هنگامی که به پرهیزگاران گفته می‌شد: پروردگار شما چه نازل کرده است؟ می‌گفتند: خیر وسعادت برای کسانی که نیکی کردند ، در این دنیا نیکی است و سرای آخرت از آن هم بهتر است و چه خوب است سرای پرهیزکاران

اولین اصلی که در باب خیر و احسان باید رعایت شود، توجه به رضای خداوند است انفاق در راه خدا، یک طرفش مومنان نیازمندند و طرف دیگرش خدا است

خیر و احسان اگر با آزار و اذیت و منت‌گذاری همراه باشد، هیچ سودی به حال انسان نخواهد داشت.

خدای سبحان مومنان را مورد خطاب قرار داده، می‌فرماید: " یایها الذین ءامنوا لاتبطلوا صدقتکم بالمن و الاذی کالذی ینفق ماله رئاء الناس و لایومن بالله و الیوم الاخر فمثله کمثل صفوان علیه تراب فاصابه وابل فترکه صلداً لایقدرون علی شیء مما کسبوا و الله لایهدی القوم الکفرین؛ ای کسانی که ایمان آورده اید! خیر و احسان  خود را با منت و آزار، باطل نسازید! همانند کسی که مال خود را برای نشان دادن به مردم، انفاق می‌کند و به خدا و روز رستاخیز، ایمان نمی‌آورد. کار او همچون قطعه سنگی است که بر آن، قشر نازکی از خاک باشد و بذرهایی در آن افشانده شود  و رگبار باران به آن برسد و همه خاک‌ها و بذرها را بشوید و آن را صاف وخالی از خاک و بذر رها کند. آن‌ها از کاری که انجام داده اند، چیزی به دست نمی‌آورند.

از مجموع مطالبی که بیان شد، اهمیت و جایگاه خیر و احسان و نقش آن در زندگی فردی و اجتماعی و دنیا و آخرت انسان‌ها روشن می‌شود؛ چرا که خیر و احسان اگر با آزار و اذیت و منت گذاری همراه باشد، هیچ سودی به حال انسان نخواهد داشت.

 

آیات قرآن در مود نیکی کردن

 

در قرآن مجید نیز سفارش به خیر و احسان  بسیار است و برای انجام دهندگان و ترویج کنندگان آن نیز پاداش‌های فراوانی در نظر گرفته شده است. برخی از آن آیات در زیر آورده شده است:

۞أَحۡسَنُواْۚ وَٱللَّهُ یُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِینَ ٩٣

سورة المائدة,٩٣

نیکی نمایید  و خداوند، افرادی که خیر و احسان می نمایند ، دوست می‌دارد.

 

۞إِنَّ رَحۡمَتَ ٱللَّهِ قَرِیبٞ مِّنَ ٱلۡمُحۡسِنِینَ ٥٦

سورة الأعراف,٥٦

رحمت خدا به افرادی که احسان می کنند، نزدیک است!

 

 

۞ وَأَحۡسِن کَمَآ أَحۡسَنَ ٱللَّهُ إِلَیۡکَۖ وَلَا تَبۡغِ ٱلۡفَسَادَ فِی ٱلۡأَرۡضِۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا یُحِبُّ ٱلۡمُفۡسِدِینَ ٧٧

سورة القصص,٧٧

و همان‌گونه که خدا به تو نیکی کرده احسان  کن؛ و هرگز در زمین در جستجوی فساد مباش، که خدا مفسدان را دوست ندارد!

 

۞ إِنَّ ٱللَّهَ لَمَعَ ٱلۡمُحۡسِنِینَ ٦٩

سورة العنکبوت,٦٩

خداوند با کسانی  است که احسان می کنند.

 

۞هَلۡ جَزَآءُ ٱلۡإِحۡسَٰنِ إِلَّا ٱلۡإِحۡسَٰنُ ٦٠

سورة الـرحـمـن,٦٠

. آیا جزای نیکی جز (احسان )نیکی است؟!

 

۞إِنۡ أَحۡسَنتُمۡ أَحۡسَنتُمۡ لِأَنفُسِکُمۡۖ وَإِنۡ أَسَأۡتُمۡ فَلَهَا٧

سورة الإسراء,٧

اگر نیکی کنید، به خودتان احسان می کنید؛ و اگر بدی کنید باز هم به خود می‌کنید.

 

 

۞إِنَّ ٱللَّهَ یَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَٱلۡإِحۡسَٰنِ وَإِیتَآیِٕ ذِی ٱلۡقُرۡبَىٰ

سورة النحل,٩٠

خداوند به عدل و احسان و بخشش به نزدیکان فرمان می‌دهد.

 

۞ وَیَدۡرَءُونَ بِٱلۡحَسَنَةِ ٱلسَّیِّئَةَ أُوْلَٰٓئِکَ لَهُمۡ عُقۡبَى ٱلدَّارِ ٢٢

سورة الرّعد,٢٢

و با حسنات، سیئات را از میان می‌برند؛ پایان نیک سرای دیگر، از آن آنهاست...

 

۞ وَتَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡبِرِّ وَٱلتَّقۡوَىٰۖ ٢

سورة المائدة,٢

و (همواره) در راه نیکی و پرهیزگاری با هم تعاون کنید!

 

۞ وَیُؤۡثِرُونَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ وَلَوۡ کَانَ بِهِمۡ خَصَاصَةٞۚ وَمَن یُوقَ شُحَّ نَفۡسِهِۦ فَأُوْلَٰٓئِکَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ ٩

سورة الـحـشـر,٩

و آن‌ها را بر خود مقدّم می‌دارند هر چند خودشان بسیار نیازمند باشند؛ کسانی که از بخل و حرص نفس خویش باز داشته شده‌اند رستگارانند!

 

۞لَن تَنَالُواْ ٱلۡبِرَّ حَتَّىٰ تُنفِقُواْ مِمَّا تُحِبُّونَۚ وَمَا تُنفِقُواْ مِن شَیۡءٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِیمٞ ٩٢

سورة آل عمران,٩٢

هرگز به (حقیقت) نیکوکاری نمی‌رسید مگر اینکه از آنچه دوست می‌دارید، (در راه خدا) انفاق کنید؛ و آنچه انفاق می‌کنید، خداوند از آن آگاه است.

 

۞ إِنَّا لَا نُضِیعُ أَجۡرَ مَنۡ أَحۡسَنَ عَمَلًا ٣٠

سورة الکهف,٣٠

ما پاداش نیکوکاران را ضایع نخواهیم کرد!

 

۞ إِنَّ ٱللَّهَ لَا یُضِیعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِینَ ١٢٠

سورة التوبة,١٢٠

خداوند پاداش نیکوکاران را تباه نمی‌کند!

 

۞ فَإِنَّ ٱللَّهَ أَعَدَّ لِلۡمُحۡسِنَٰتِ مِنکُنَّ أَجۡرًا عَظِیمٗا ٢٩

سورة الأحزاب,٢٩

خداوند برای نیکوکاران شما پاداش عظیمی آماده ساخته است

 

۞ فَٱسۡتَجَبۡنَا لَهُۥ وَوَهَبۡنَا لَهُۥ یَحۡیَىٰ وَأَصۡلَحۡنَا لَهُۥ زَوۡجَهُۥٓۚ إِنَّهُمۡ کَانُواْ یُسَٰرِعُونَ فِی ٱلۡخَیۡرَٰتِ وَیَدۡعُونَنَا رَغَبٗا وَرَهَبٗاۖ وَکَانُواْ لَنَا خَٰشِعِینَ ٩٠

  سورة الأنبیاء,٩٠

ما هم دعای او را پذیرفتیم، و یحیی را به او بخشیدیم؛ و همسرش را (که نازا بود) برایش آماده (بارداری) کردیم؛ چرا که آنان (خاندانی بودند که) همواره در کارهای خیر بسرعت اقدام می‌کردند؛ و در حال بیم و امید ما را می‌خواندند؛ و پیوسته برای ما (خاضع و) خاشع بودند.

 

۞مَن جَآءَ بِٱلۡحَسَنَةِ فَلَهُۥ عَشۡرُ أَمۡثَالِهَاۖ ١٦٠

سورة الأنعام,١٦٠

هر کس کار نیکی بجا آورد، ده برابر آن پاداش دارد.

 

۞لِّلَّذِینَ أَحۡسَنُواْ فِی هَٰذِهِ ٱلدُّنۡیَا حَسَنَةٞۚ وَلَدَارُ ٱلۡأٓخِرَةِ خَیۡرٞۚ وَلَنِعۡمَ دَارُ ٱلۡمُتَّقِینَ ٣٠

سورة النحل,٣٠

برای کسانی که نیکی کردند، در این دنیا نیکی است؛ و سرای آخرت از آن هم بهتر است؛ و چه خوب است سرای پرهیزگاران!

 

۞إِنَّ ٱلۡحَسَنَٰتِ یُذۡهِبۡنَ ٱلسَّیِّ‍َٔاتِۚ ذَٰلِکَ ذِکۡرَىٰ لِلذَّٰکِرِینَ ١١٤

سورة هود,١١٤

حسنات، سیئات (و آثار آن‌ها را) از بین می‌برند؛ این تذکّری است برای کسانی که اهل تذکّرند

 

۞إِنَّ ٱلۡأَبۡرَارَ لَفِی نَعِیمٍ ٢٢

سورة المطـفـفین,٢٢

مسلّماً نیکان در انواع نعمت‌اند

 

۞ إِنَّ کِتَٰبَ ٱلۡأَبۡرَارِ لَفِی عِلِّیِّینَ ١٨

سورة المطـفـفین,١٨

نامه اعمال نیکان در «علیّین» است!

 

۞ إِنَّ ٱلۡأَبۡرَارَ یَشۡرَبُونَ مِن کَأۡسٖ کَانَ مِزَاجُهَا کَافُورًا ٥

[سورة الإنسان,٥]

به یقین ابرار (و نیکان) از جامی می‌نوشند که با عطر خوشی آمیخته است

 

۞أَتَأۡمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلۡبِرِّ وَتَنسَوۡنَ أَنفُسَکُمۡ وَأَنتُمۡ تَتۡلُونَ ٱلۡکِتَٰبَۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ ٤٤

سورة البقرة,٤٤

آیا مردم را به نیکی (و ایمان به پیامبری که صفات او آشکارا در تورات آمده) دعوت می‌کنید، اما خودتان را فراموش می‌نمایید؛ با اینکه شما کتاب (آسمانی) را می‌خوانید! آیا نمی‌اندیشید؟

 

بر تو باد بخشندگی و خوشرویی؛ زیرا همان‌گونه که گوهر درشت وسط گردنبند مایه زیبایی آن است، این دوخصلت نیز مایه زینت مرد است.

میزان‌الحکمه، جلد5، صفحه 139

 

احسان  کردن و خوشرویی خانه‌ها را آباد و عمرها را زیاد می‌کند.

میزان‌الحکمه، جلد3، صفحه 489

 

 

نظرات:

loader
© کلیه حقوق و محتوای این سایت متعلق به حامی بازار می باشد .
طراحی، پیاده سازی و پشتیبانی توسط اینتک